Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Trong vài năm gần đây, “đậu mùa khỉ” trở thành cụm từ khiến nhiều người lo lắng. Bài viết này sẽ giải thích rõ ràng, dễ hiểu về bệnh: đậu mùa khỉ là gì, nguyên nhân gây bệnh, đường lây truyền, các triệu chứng thường gặp và những hình ảnh giúp nhận diện. Chúng ta cũng sẽ trao đổi xem bệnh có nguy hiểm không và đặc biệt lưu ý khi trẻ em mắc bệnh như thế nào. Mục tiêu là cung cấp thông tin chính xác, giảm bớt hoang mang và giúp bạn tự bảo vệ bản thân cùng người thân. Mình sẽ trình bày ngắn gọn, dễ nhớ và kèm lời khuyên thiết thực.
Bệnh Đậu Mùa Là Gì
Bệnh đậu mùa là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút variola thuộc họ Orthopoxvirus gây ra. Bệnh biểu hiện toàn thân, nổi bật bởi sốt cao và phát ban, từng gây tàn phá lớn trong lịch sử và có tỷ lệ tử vong cao, có báo cáo lên tới khoảng 30% ở những ca nặng.
Khởi bệnh thường là sốt cao đột ngột, cảm giác cơ thể khó chịu, mệt mỏi, kèm theo đau lưng và đau đầu dữ dội; một số người còn đau bụng hoặc nôn. Sau khoảng 2–4 ngày, xuất hiện ban ngứa, sau đó mụn nước chứa dịch hiện rõ trên da.
Đậu mùa lây truyền dễ dàng qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước, nên tính lây lan rất cao. Vì vậy, đây là bệnh nghiêm trọng, có thể gây hậu quả nặng. Nếu nghi ngờ nhiễm, nên thông báo ngay với cơ sở y tế để được hướng dẫn phù hợp.
Nguyên Nhân Gây Bệnh Đậu Mùa Khỉ
Bệnh đậu mùa khỉ do virus thuộc giống Orthopoxvirus trong họ Poxviridae gây ra, có họ hàng gần với virus gây bệnh đậu mùa. Đây là bệnh truyền nhiễm hiếm gặp, nguồn gốc thường liên quan đến lây từ động vật sang người khi tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh hoặc các mô, dịch thể của chúng.
Ở người, virus lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với vết thương da, dịch cơ thể hoặc giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần. Chạm vào quần áo, chăn ga, đồ dùng nhiễm bẩn cũng có thể truyền bệnh, nên chăm sóc hoặc tiếp xúc thân mật với người bệnh làm tăng nguy cơ.
Tuy nhiên, virus đậu mùa khỉ không dễ lây giống như SARS-CoV-2 và ít có khả năng gây đại dịch như COVID-19. Đợt bùng phát thường xuất phát từ chuỗi tiếp xúc gần; vì vậy hiểu rõ con đường lây và giữ vệ sinh, cách ly khi có triệu chứng giúp kiểm soát nguy cơ lây lan.
Đậu Mùa Khỉ Lây Qua Đường Nào
Virus đậu mùa khỉ xuất hiện đầu tiên những năm 1950 và sang người từ khoảng 1970. Bệnh lây từ động vật sang người qua vết cắn, vết xước hoặc khi xử lý thịt và sản phẩm động vật nhiễm, cũng như tiếp xúc trực tiếp với dịch từ tổn thương trên da.
Truyền từ người sang người chủ yếu khi tiếp xúc gần: chạm, ôm, hôn, quan hệ tình dục (bao gồm đường miệng và thâm nhập) nếu có tổn thương, hoặc qua giọt bắn lớn khi tiếp xúc mặt đối mặt kéo dài. Virus cũng có thể lây qua đồ vật nhiễm như chăn, quần áo, ga giường.
Khả năng nhiễm từ thú cưng thấp nhưng có thể xảy ra: thú nuôi nhiễm bệnh có thể lây sang người khi tiếp xúc gần như vuốt ve. Tổn thương còn truyền nhiễm cho đến khi đóng vảy. Nguyên nhân đợt bùng phát gần đây đang được nghiên cứu, vì vậy nên hạn chế tiếp xúc khi nghi ngờ.
Triệu Chứng Bệnh Đậu Mùa Khỉ
Đầu tiên, người mắc đậu mùa khỉ thường bị sốt — thường là triệu chứng mở đầu — kèm theo đau đầu dữ dội, đau mỏi cơ và đau lưng, mệt mỏi. Một dấu hiệu khá đặc trưng là sưng hạch bạch huyết, khiến bạn thấy nổi hạch đau ở cổ, nách hoặc bẹn.
Sau vài ngày xuất hiện phát ban, tổn thương da tiến triển theo thứ tự: dát đỏ phẳng, sẩn, mụn nước chứa dịch, mụn mủ rồi khô và đóng vảy. Ban thường xuất hiện ở mặt, tay, chân và có thể lan vào niêm mạc miệng hoặc mắt; nốt mụn có khi rất đau và gây khó chịu.
Quá trình bệnh thường gồm giai đoạn xâm nhập vài ngày rồi đến giai đoạn phát ban; phần lớn bệnh nhân tự khỏi, nhưng một số có thể gặp biến chứng hoặc tổn thương nặng ở mắt hay miệng. Nếu bạn có sốt, sưng hạch và phát ban, nên đi khám để được tư vấn y tế.
Hình Ảnh Bệnh Đậu Mùa Khỉ
Hình ảnh da trong bệnh đậu mùa khỉ thường thấy các tổn thương xuất hiện đồng nhất trên cơ thể, nghĩa là các nốt ở cùng một giai đoạn, kèm theo hạch bạch huyết sưng to. Trước khi lên ban, người bệnh thường có giai đoạn xâm nhập 0–5 ngày với sốt, đau đầu, mệt mỏi và đau cơ.
Khi đã vào giai đoạn phát ban, ban đầu là những mảng dẹt rồi dần nổi lên thành nốt, sau đó chuyển thành bóng nước, mủ và cuối cùng đóng vảy. Nốt thường có hình tròn, có thể lõm ở giữa (umbilicated) và tương đồng ở nhiều vị trí trên cơ thể, giúp phân biệt với một số bệnh da khác.
So với thủy đậu, điểm khác rõ là tính đồng nhất của tổn thương; thủy đậu thường có nốt ở nhiều giai đoạn khác nhau cùng lúc. Virus gây bệnh là Orthopoxvirus, một virus DNA sợi đôi có vỏ bọc. Nếu nghi ngờ, nên tìm gặp cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị hợp lý.
Bệnh Đậu Mùa Khỉ Có Nguy Hiểm Không
Đậu mùa khỉ là một bệnh truyền nhiễm hiếm gặp do virus họ hàng với virus gây bệnh đậu mùa. Người bệnh thường xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, sưng hạch bạch huyết rồi theo sau là phát ban, mụn nước. Trong nhiều trường hợp triệu chứng tự mất dần sau vài tuần.
Hầu hết ca bệnh nhẹ và không lây lan nhanh như các bệnh hô hấp; nhưng đậu mùa khỉ vẫn có thể gây biến chứng nặng ở trẻ em, người có hệ miễn dịch yếu hoặc phụ nữ mang thai. Virus lây chủ yếu khi tiếp xúc trực tiếp với mụn, dịch cơ thể hoặc đồ dùng nhiễm bẩn.
Vì vậy, nếu nghi ngờ mình bị nhiễm, bạn nên hạn chế tiếp xúc, giữ vệ sinh cá nhân, tránh dùng chung vật dụng và đi khám để được tư vấn. Hầu hết bệnh nhân hồi phục sau vài tuần, nhưng chủ động phòng ngừa và theo dõi y tế giúp giảm rủi ro và bảo vệ cộng đồng.
Bệnh Ban Khỉ Ở Trẻ Em
Ban khỉ (đậu mùa khỉ) ở trẻ em do virus thuộc chi Orthopoxvirus, họ Poxviridae gây ra. Virus tồn tại tự nhiên ở một số loài động vật nhỏ như chuột, khỉ ở châu Phi và có thể lây sang người khi tiếp xúc với động vật hoặc dịch tiết. Trẻ nhỏ thường dễ bị tổn thương hơn.
Truyền nhiễm giữa người có thể xảy ra qua tiếp xúc gần, giọt bắn hoặc qua nhau thai — mẹ có thể truyền sang thai nhi, và trẻ sơ sinh tiếp xúc gần mẹ nhiễm bệnh có nguy cơ mắc. Trong vài năm gần đây dịch bệnh có xu hướng tăng, vì vậy cần cảnh giác, đặc biệt ở bé sơ sinh.
Triệu chứng khởi đầu thường là sốt, đau đầu rồi sau 1–3 ngày xuất hiện phát ban, thường tập trung ở mặt, tay chân, cả lòng bàn tay và bàn chân; một số trường hợp nổi ban ở cơ quan sinh dục. Nếu nghi ngờ, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để khám và phòng lây lan, đồng thời tránh tiếp xúc gần với người hoặc vật nhiễm.
Để kết lại, đậu mùa khỉ tuy không nên xem thường nhưng cũng không cần hoang mang. Hiểu rõ bệnh là gì, nguyên nhân, đường lây, triệu chứng và đặc điểm ở trẻ em giúp chúng ta chủ động phòng ngừa: giữ vệ sinh, tránh tiếp xúc gần với người nghi nhiễm, che phủ vết thương và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu bất thường. Hình ảnh và kiến thức đúng sẽ giúp phát hiện sớm; phần lớn trường hợp được điều trị và theo dõi ổn định, nhưng trẻ nhỏ và người có bệnh nền cần được chăm sóc cẩn trọng. Cập nhật thông tin từ nguồn y tế uy tín và bảo vệ bản thân cùng cộng đồng.
