Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Sốt rét vẫn là một nỗi lo với nhiều gia đình, nhất là khi xuất hiện đột ngột kèm sốt cao, rét run hay mệt mỏi triền miên. Bài viết này sẽ cùng bạn đi từ gốc rễ: tại sao bị sốt rét, dấu hiệu nhận biết, đến những biểu hiện đặc trưng ở trẻ em và cách xử lý khi người lớn bị rét run. Chúng ta cũng sẽ xem xét thuốc nào thường dùng, mẹo điều trị tại nhà an toàn, thời gian bệnh thường kéo dài và — quan trọng nhất — cách phòng tránh hiệu quả để bảo vệ gia đình. Hãy đọc tiếp để nắm rõ và tự tin ứng phó khi cần.
Nguyên Nhân Bị Sốt Rét
Sốt rét là bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng thuộc chi Plasmodium (ngành Apicomplexa) gây ra. Ở người có năm loài chính gây bệnh: Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, Plasmodium malariae và Plasmodium knowlesi. Trong đó P. falciparum thường nguy hiểm nhất vì dễ gây biến chứng nặng.
Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường máu, phổ biến nhất khi muỗi Anopheles mang ký sinh trùng đốt người lành. Khi muỗi hút máu người nhiễm, ký sinh trùng phát triển trong muỗi rồi truyền tiếp khi muỗi đốt người khác, tạo thành chu trình lây lan giữa người và muỗi.
Triệu chứng thường gặp là sốt, lạnh run, đau đầu và mệt mỏi; nếu không điều trị kịp thời bệnh có thể nặng, thậm chí gây tử vong, nhất là do P. falciparum. Phòng bệnh chủ yếu là tránh muỗi đốt bằng màn, thuốc chống muỗi và phát hiện, điều trị sớm khi có triệu chứng.
Biểu Hiện Sốt Rét
Sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium truyền qua muỗi Anopheles, biểu hiện thường thấy là sốt theo chu kỳ kèm rét run, cảm giác lạnh và vã mồ hôi. Cơn sốt có thể lên rất cao, thỉnh thoảng tới 39–41°C, rồi sau một thời gian bệnh nhân đổ mồ hôi và thân nhiệt hạ xuống.
Ngoài sốt và rét run, người bệnh hay than mệt mỏi, đau đầu và đau cơ, có thể buồn nôn, nôn ói hoặc đau bụng. Nhịp tim và nhịp thở tăng, ho nhẹ cũng có thể xuất hiện, đặc biệt ở trẻ em và người suy yếu sức khỏe, khiến cơ thể kiệt quệ nhanh chóng.
Trong một số trường hợp xuất hiện vàng da, thiếu máu hoặc các biến chứng nặng hơn, bệnh có thể đe doạ tính mạng nếu không điều trị kịp thời. Nếu nghi ngờ sốt rét, nên đến cơ sở y tế để làm xét nghiệm và điều trị sớm, tránh tái phát và di chứng.
Triệu Chứng Sốt Rét Ở Trẻ Em
Sốt rét ở trẻ em thường bắt đầu bằng những cơn rét run, lạnh người rồi sốt cao, sau đó vã mồ hôi. Trẻ có thể đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, chán ăn; rối loạn tiêu hóa như nôn, tiêu chảy hoặc đau bụng, bụng trướng cũng khá phổ biến. Ở bé nhỏ, mặt đỏ, ngủ nhiều hoặc quấy khóc đều là dấu hiệu cần chú ý.
Trẻ bị sốt cao có thể co giật; nếu kéo dài sẽ khiến cơ thể mất nước: khô môi, mắt trũng, sút cân, khát nước, đi tiểu ít. Thiếu máu do ký sinh trùng phá hủy hồng cầu làm mạch nhanh, khó thở; trường hợp thiếu máu nặng có thể rất nguy hiểm và cần điều trị kịp thời.
Sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium gây ra, lây truyền qua muỗi Anopheles, qua đường máu (truyền máu, mẹ sang con, v.v.). Khi nghi ngờ, trẻ cần nhập viện làm xét nghiệm máu để xác định loại ký sinh trùng và dùng thuốc phù hợp. Cha mẹ nên cảnh giác với rét run, sốt cao, bỏ ăn, mệt nhiều và đưa bé đi khám ngay.
Sốt Rét Run Ở Người Lớn Nên Làm Gì
Khi người lớn bị sốt kèm rét run, việc đầu tiên là cho họ nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, mặc đồ mỏng, không đắp chăn dày vì sẽ giữ nhiệt làm sốt kéo dài. Uống nhiều nước ấm hoặc oresol nếu mất nước, thả lỏng quần áo, lau người bằng khăn ấm ở trán và nách để hạ nhiệt từ từ.
Dùng thuốc hạ sốt như paracetamol hoặc ibuprofen theo liều khuyến cáo để giảm sốt và đau; nếu đang dùng thuốc khác hoặc có bệnh nền, hỏi ý bác sĩ trước. Phải đi khám sớm để tìm nguyên nhân (nhiễm trùng hô hấp, tiết niệu, thần kinh, hoặc trường hợp nặng như nhiễm trùng huyết) và được điều trị đúng.
Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo: khó thở, lú lẫn, nôn nhiều, tiểu rất ít, sốt rất cao hoặc không giảm sau dùng thuốc — cần vào viện ngay. Để phòng ngừa, giữ vệ sinh, tránh muỗi, tiêm chủng khi có chỉ định và giữ chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý để tăng sức đề kháng.
Sốt Rét Uống Thuốc Gì
Khi bị sốt rét, đặc biệt có sốt cao kèm rét run, thuốc hạ sốt như paracetamol thường được dùng để giảm sốt và bớt khó chịu. Liều paracetamol tham khảo khoảng 15 mg/kg cân nặng, có thể lặp lại sau mỗi 4–6 giờ nếu cần. Ibuprofen cũng giúp giảm đau, nhưng nên hỏi ý kiến bác sĩ nếu có bệnh lý kèm theo.
Điều trị tận gốc sốt rét cần thuốc chống sốt rét đặc hiệu và hầu hết là thuốc kê đơn. Tự ý dùng thuốc có thể gây kháng thuốc, đặc biệt với nhóm artemisinin — điều này làm cho bệnh khó chữa hơn. Vì vậy khi nghi ngờ sốt rét hãy đi khám sớm để xét nghiệm và được chỉ định phác đồ phù hợp.
Bên cạnh thuốc, các biện pháp hỗ trợ tại nhà như nghỉ ngơi, uống nhiều nước, nước ấm, trái cây họ cam quýt, gừng, tỏi hay nghệ có thể giúp dễ chịu hơn nhưng không thay thế điều trị y tế. Nếu sốt kéo dài, nặng hoặc có dấu hiệu nguy hiểm, cần đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.
Cách Điều Trị Sốt Rét Tại Nhà
Sốt rét là bệnh nặng do muỗi truyền; tại nhà chỉ nên làm các biện pháp hỗ trợ: nghỉ ngơi, bù nước bằng nước ấm hoặc oresol, ăn trái cây giàu vitamin C và dùng paracetamol để hạ sốt. Một vài mẹo dân gian như giấm táo, nghệ hay quế có thể giảm khó chịu nhưng không chữa khỏi.
Sốt rét cần chẩn đoán và điều trị đặc hiệu từ nhân viên y tế — không tự ý dùng thuốc chống sốt rét ở nhà. Bác sĩ sẽ xét nghiệm, kê phác đồ ACT phù hợp theo mô hình kháng thuốc địa phương; với Plasmodium vivax hoặc ovale còn cần thuốc phòng tái phát như primaquine sau điều trị ban đầu.
Với sốt cao kéo dài, nôn mửa, lú lẫn, khó thở hoặc không thể uống/tiêu tiểu ít, hãy đến cơ sở y tế ngay. Luôn hoàn tất đủ liệu trình thuốc theo hướng dẫn và tái khám. Để phòng bệnh, dùng màn, thuốc phun muỗi và loại bỏ nơi muỗi đẻ để tránh tái nhiễm.
Sốt Rét Bao Lâu Thì Khỏi
Sốt rét bao lâu thì khỏi phụ thuộc vào loại ký sinh trùng và mức độ bệnh. Thời kỳ ủ bệnh của các chủng thường khác nhau: P. falciparum khoảng 8–16 ngày (trung bình 12 ngày), P. vivax khoảng 10–20 ngày (trung bình 14 ngày) và P. ovale cũng có thời gian tương tự nhưng dễ tái phát do thể ngủ.
Thời gian bệnh kéo dài thay đổi: có thể vài ngày nếu được chữa sớm, nhưng cũng có thể tồn tại lâu hơn, thậm chí vài tháng hay tái phát sau nhiều tháng do ký sinh trùng ngủ ở gan. Thời gian điều trị tùy thuộc loại ký sinh trùng và mức độ nặng nhẹ của bệnh.
Triệu chứng thường là sốt, rét run, đau đầu, mệt mỏi, đôi khi tiêu chảy nhẹ nhưng không xuất huyết. Người bệnh được coi là khỏi khi hết sốt ổn định trong khoảng một tuần, ăn ngủ bình thường và xét nghiệm máu không còn thấy ký sinh trùng. Nếu nặng hoặc tái phát, cần quay lại cơ sở y tế để được điều trị tiếp.
Sốt rét không phải là điều đáng chủ quan — từ nguyên nhân do ký sinh trùng, biểu hiện và triệu chứng ở cả người lớn lẫn trẻ em, đến những cơn run khiến nhiều người lo lắng — tất cả đều cần được nhìn nhận đúng và xử lý kịp thời. Hãy chủ động nhận biết dấu hiệu, cho trẻ và người lớn đi khám khi sốt cao hoặc run nhiều, dùng thuốc theo hướng dẫn bác sĩ và kết hợp chăm sóc tại nhà để giảm khó chịu. Thường bệnh sẽ khỏi nếu điều trị đúng, nhưng phòng ngừa luôn tốt hơn chữa trị: chống muỗi, giữ vệ sinh môi trường và nâng cao sức khỏe cá nhân. Quan trọng nhất là đừng ngại đi khám sớm — phát hiện kịp thời sẽ giảm rủi ro và giúp phục hồi nhanh hơn.
